القاعده هنوز به پژوهش های اصلاحی که طبق آن کشتار غیر نظامیان ممنوع است، پاسخی نداده است.

تحلیلی از کامیل طویل در لندن
برای تارنمای الشرفه
2009-12-15

[محمود ترکیه/ خبرگزاری فرانسه/ گتی ایماژ] سران گروه لیبیایی جهاد اسلامی، پژوهشی را به ثمر رساندند که اندیشه جهاد خشن را که گروه هایی مانند القاعده آن را به کار می گیرند، به شدت مورد انتقاد قرار می دهد.

ماه ها پس از این که سران گروه لیبیایی جهاد اسلامی «پژوهش اصلاحی» خود را منتشر کردند که طبق آن کشتار غیر نظامیان به بهانه جهاد غیر مشروع است، القاعده هنوز در قبال مسئله ای که اندیشه آنها را بیش از هر چیز دیگری به چالش می کشد پاسخی منتشر نکرده است.

در ویدئوی اخیر ایمن الزواهری، مرد شماره دو القاعده، هیچ اشاره ای به این پژوهش ها نشد و در عوض وی سران آمریکا و کشورهای عرب را به خاطر حمایت ایشان از اسرائیل مورد انتقاد شدید خود قرار داد.

این تحقیقات که «تحقیقات اصلاحی درباره دکترین جهاد، حسبه، و حاکمیت» نام دارد توسط چند تن از مهم ترین و معروف ترین سران این گروه نوشته شده است که برخی از انان چندین سال در افغانستان بودند و با رهبر القاعده، اسامه بن لادن و همدستان ارشد او ارتباط مستقیم داشتند. یکی از آنان برادر ابو یحیی اللیبی است که قبل از پیوستن به القاعده پس از فرار از زندان بگرام افغانستان در سال 2005 یکی از رهبران این گروه لیبیایی بود. بسیاری از آنها با طالبان و رهبر آنها ملا محمد عمر نیز روابط خوبی داشتند.

با این که این تحقیق بر اساس قوانین فقه درباره اعمال جهادگرانی بود که نام هیچ کدام ذکر نشده است، به نظر می رسد بسیاری از مطالب این متن 417 صفحه ای درباره اقدامات کنونی القاعده و هدف گرفتن غیرنظامیان به بهانه جهاد توسط آنها بود.

نویسندگان در یک متن قابل توجه گفتند که یکی از «فاجعه هایی» که دنیای اسلام امروز با آن مواجه است، این است که افرادی که درباره مسائل خون خواهی و پول فتوا صادر می کنند، صلاحیت ندارند.

این سند می گوید: «جهاد در مسیر الهی چیزی نیست مگر راهی برای حذف موانع از مسیر واعظینی که دیگران را به پذیرفتن راه خدا دعوت می کنند. بنابراین مسلمانان بسیار مشتاق دعوت مردم به موعظه کردن افراد قبل از مبارزه با آنها بودند مثلا در بدترین شرایط و در میدان جنگ در برابر کافرین ابتدا مردم را موعظه می کردند تا آنها به اسلام روی آورند.»

در ادامه می گویند: «اسلام یک دین عمل گرا است که جنگ را بخشی از زندگی بشر می داند اما برای تغییر و اصلاحات، خواستار استفاده از خشونت نیست.»

بر خلاف واکنش انتقادگرایانه ای که سران القاعده در برابر مطلبی نوشته دکتر الفضل در سال 2007 داشتند، هنوز نسبت به این پژوهش واکنشی نشان ندادند. آنها هم اکنون تحت فشار روز افزون نیروهای امنیتی پاکستان از جمله عملیات اخیر آنها در جنوب وزیرستان هستند.

در سال 2007 ایمن الظواهری که زمانی دوست فضل بود، یک نامه 200 صفحه ای نوشت که در آن او و نظرش را درباره جهاد مورد حمله قرار داد. دکتر فضل «نقدهایی» را با نام «استدلال عمل جهادگران» منتشر کرده بود.

دکتر فضل یکی از برجسته ترین ایدئولوگ های جهاد مسلحانه بود. برخی از کتابهای او درباره آمادگی برای جهاد به کارآموزان در اردوگاههای مربوط به القاعده در منطقه مرزی افغانستان و پاکستان تعلیم داده می شد. اما بحث مهم دینی که ممکن بود اثر دکتر فضل درباره تندرویی در رفتار القاعده به وجود آورد، تحت الشعاع حملات شخصی وی با الزواهری قرار گرفت.

پژوهش های اصلاحی لیبی نیز دنباله رو نتیجه گیری هایی بود که دکتر فضل و رهبران جهادگرای دیگر در دنیای اسلام در گذشته به آنها رسیده بودند. در دهه 90 میلادی سران گروه مصری الجماعه الاسلامیه یک آتش بس یک جانبه را اعلام کردند و «طرح صلحی» را آغاز کردند که باعث شد اتهامات تکفیری علیه رژیم مصر را پس بگیرند و به خاطر اقدامات مسلحانه شان که باعث زخمی و یا کشته شدن شهروندان شد، عذرخواهی کنند. از این اقدامات می توان، ترور انور السادات، رئیس جمهور مصر، در سال 1981 را نام برد.

«تحقیقات اصلاحی» گروه لیبیایی تمام توجیهات گروههای جهادگر از جمله برخی از توجیهات خود این گروه در گذشته مثل استفاده از سلاح برای سرنگونی رژیم های حاکم را به شدت رد می کند.

«نظر ثابت عالمان سنی این است که متوسل شدن به سلاح برای تغییر شرایط غالب ممنوع است. جایگزین های شرعی استفاده از سلاح برای اصلاح یا تغییر، امر به معروف بر اساس آنچه شخص درست می داند، و نهی از منکر بر اساس جهالت طرف است و همچنین دعوت کردن مردم به پذیرفتن راه الهی بهترین گزینه است.»

این تحقیقات از ایده «مقاومت دربرابر استعمارگر» دفاع می کند، به این صورت که: «مقاومت در اسلام و دفاع در برابر استعمار گران و مهاجمین مفهومی است که بین مسلمانان و غیر مسلمانان پذیرفته شده است.» اما با این وجود «تبدیل جهاد به حرفه ای نظامی را ممنوع می کند و هیچ کس را مستثنی نمی داند.» و در ادامه اضافه می کند که «این تحریف مفاهیم اسلامی و ناآگاهی از حقیقت اسلام است».

«تحقیقات اصلاحی»، شرکت در آنچه را که «جنگ فتنه انگیز» خواند غیر مشروع دانست. همچنین در این موضوع با دکتر فضل موافق بودند که «هیچ کس نباید بدون اجازه والدین و تایید مذهبی در جهاد واجب شرکت کند و کسانی هم که شرکت نمی کنند بدنام نخواهند شد.»

در این تحقیقات لیست اعمال واجبی که مسلمانان باید در طول جنگ رعایت کنند ذکر شده است. اعمال جهاد باید در «مسیر الهی» باشد و نباید کشتار زنان، کودکان، شخصیت های دینی، کارگران، سفیران، تاجران و برخی شغل های دیگر را در بر بگیرد. آنها همچنین خیانت و آسیب رساندن به اجساد را ممنوع اعلام کردند. این لیست شامل لزوم عمل به وعده و نیکی نسبت به اسرا نیز می شود.

از شیوه های القاعده معمولا کشتار غیرنظامیان و بریدن سر اسیران خارجی است.

مقامات لیبی پس از دریافت این «تحقیقات اصلاحی» آنها را برای بازبینی و نظردهی به تعدادی از عالمان فرستادند از جمله سلمان ابن فحد القده (عربستان سعودی)، شیخ محمد الشنگیتی (موریتانی)، دکتر محمد الرایسونی (مراکش) و دکتر یوسف القرضاوی (قطر).

رونوشتی از این تحقیقات به عالمان معروف لیبی از جمله الصادق القریانی، دکتر حمزه ابو فارس، دکتر سلیمان البرا، دکتر عاقل حسن و دکتر محمد اجمد الشیخ فرستاده شد.

چند روز پس از دریافت این تحقیقات، القدح که یکی از مهم ترین عالمانی است که القاعده هنگام دستگیریش در عربستان سعودی در دهه نود از وی دفاع کرد (او را مشاور معنوی بن لادن می دانستند)، گفت که «مفاد این تحقیقات با آنچه عالمان دین و سنت فتوی داده بودند مطابقت دارد.»

القدح بر خلاف انتقادهای مکرر از القاعده و اعمال آنها از زمان حملات 11 سپتامبر که آخرین پیغام خود را «باهم در برابر تروریسم القاعده» نامیده بود، مورد احترام جهادگران است.

به همین صورت دکتر احمد الرئیسونی که عضو دانشگاه بین المللی فقه اسلامی است درباره این «تحقیقات اصلاحی» یادداشتی را منتشر کرد که در آن گفت: «نویسندگان این پژوهش شهامت تغییر از اندیشه ای غلط به اندیشه ای درست را داشت، گرچه فاصله بین این دو بسیار زیاد است.»

کامیل طویل یک روزنامه نگار لبنانی است که کارشناس مسائل گروههای اسلامی است. او دو کتاب منتشر کرده است: «داستان جهادگران عرب» و «جنبش مسلح اسلامی در الجزیره- از حزب جبهه رهایی اسلامی تا گروههای مسلح اسلامی.» او این تحلیل را برای الشرفه نوشت.

بوک مارکینگ (بایگانی سازی اینترنتی)

خواهشمند است دیدگاه خود را پیرامون این مقاله با ما در میان بگذارید تا ما بتوانیم کیفیت این سایت اینترنتی را بهبود ببخشیم