زاهی حواس: مصر به حمایت بین المللی برای بازپس گیری اشیاء سرقت شده نیاز دارد

نوشته محمد محمود از قاهره
برای تارنمای الشرفه
2010-03-26

[کریس برونسل/ گتی ایماژ/ خبر گزاری فرانسه] دکتر زاهی حواس، دبیر کل شورای عالی عهد باستان

قاهره میزبان اولین کنفرانس بین المللی در مورد جمع آوری و بازسازی اشیاء مصری سرقت شده از 7 تا 9 آوریل خواهد بود. این کنفرانس تلاشی در راستای کسب حمایت بین المللی برای اتخاذ یک موضع جدی در برای قاچاقچیان بین المللی اشیاء قدیمی و کسب تضمین از کشورهای شرکت کننده جهت همکاری با مصر برای جمع آوری و استرداد اشیاء منحصر به فرد مصری برگزار می شود.

دکتر زاهی حواس، دبیر کل شورای عالی عهد باستان (اس سی ای) با الشرفه برای بحث در مورد دستور کار مصر در کنفرانس و درخواست های آن به گفتگو نشست. او همچنین اهمیت جدیدترین کشفیات در مورد خانواده پادشاه توتان خامون و دلیل مرگ وی را توضیح داد.

الشرفه: شما در حال حاضر مشغول آماده کردن یک کنفرانس بین المللی بزرگ در مورد اشیاء مصری سرقت شده در ماه آوریل می باشید. مصر چه اهدافی را از برگزاری چنین کنفرانسی دنبال می کند؟

زاهی حواس: ما با برگزاری این کنفرانس دو هدف را دنبال می کنیم. اولین مورد به ارائه موفقیت های مصر در زمینه پس گرفتن اشیاء سرقت شده در هشت سال گذشته مربوط می شود. این کنفرانس در مورد مسئله باز پس گیری اشیاء قدیمی و روش های ایجاد یک گروه بین المللی برای کشورهای شرکت کننده جهت اتخاذ تمهیدات جمعی در حمایت از تلاش های بازپس گیری اشیاء غارت شده که در برخی از موزه ها و حراج های بین المللی به نمایش گذاشته می شود هم بحث و گفتگو خواهد کرد، چون مصر به این اشیاء بسیار نیازمند است.

هدف دوم این کنفرانس ایجاد یک رخداد بین المللی برای جلب توجه عموم مردم در سر تا سر دنیا به این مسئله می باشد. قوانین بین المللی مربوط به حقوق کشورها در بازپس گیری اشیاء قدیمی، میراث فرهنگی غارت شده و اشیاء آنتیک هم مورد بررسی قرار خواهند گرفت.

الشرفه: چند شیء مصری را تا اکنون توانسته اید باز پس بگیرید؟

حواس: برنامه بازپس گیری اشیاء از سال 2002 آغاز گردید. تا کنون 31,000 قطعه را برگردانده ایم. جدیدترین آن یک تابوت سنگی که متعلق به یک نجیب زاده سلسله بیست و یکم (931-1081 قبل از میلاد)، را بعد از 125 سال که به طور غیر قانونی از مصر خارج شده بود، از ایالات متحده آمریکا پس گرفتیم.

در ماه ژانویه، تعداد زیادی از اشیاء سرقت شده که توسط اداره مهاجرت ایالات متحده و اداره اجرائیات گمرک نیویورک توقیف شده اند به مصر تحویل داده خواهند شد. ما در حال حاضر با اداره امنیت ایالات متحده آمریکا همکاری می کنیم تا امور قانونی در مورد این مسئله را انجام دهیم که این کار باعث شد هویت شبکه های جنایتکاری که در قاچاق اشیاء از مصر و سایر نقاط دیگر دست دارند هم شناسایی شوند.

این اشیاء شامل تعداد زیادی از تابوت های مصر باستان که با حکاکی های رنگارنگ تزئین شده اند و همچنین یک مجموعه از دیگ های گلی، سکه و اشیائی که به 300 سال قبل از میلاد مسیح تعلق دارند، می باشد.

الشرفه: شما در گزارش های مطبوعاتی به این نکته اشاره کردید که مصر فهرستی از اشیاء مشهوری که می خواهد باز پس بگیرد را در تهیه کرده است. آیا می توانید به ما بگویید که این لیست شامل موارد چه می باشد؟

حواس: برای چند سال تلاش می کردم تا شش شیء منحصر به فرد را جمع آوری کنم. این اشیاء شامل: روزتا استون که با کمک آن توانستیم زبان هیروگلیف را بازخوانی کنیم و در موزه بریتانیا در لندن نگهداری می شود؛ مجسمه نیم تنه ملکه نفرتیتی؛ نقاشی سقفی زودیاک تنتره از معبد تنتره در مصر علیا که اکنون در موزه لوور پاریس نگهداری می شود؛ مجسمه معمار هرم که در موزه هنرهای زیبا در شهر بوستن ایالات متحده نگهداری می شود، مجسمه معمار هرم خوفو که در موزه ای در آلمان قرار دارد و مجسمه رامسس دوم در تورین ایتالیا می باشد.

الشرفه: همیشه قدرت قوانین بین المللی برای کمک به اعاده اشیاء قدیمی خود را زیر سؤال برده اید. پس چگونه می خواهید آنان را پس بگیرید؟

حواس: قوانین بین المللی تا قبل از سال 1972 اشیاء سرقت شده که در هنگام اعمال عهدنامه تجزیه از مصر خارج شده اند، را به رسمیت نمی شناختند. اگر می خواستیم تقاضای استرداد مجسمه را متوقف سازیم، هرگز نمی توانستیم هیچکدام از این اشیاء را باز پس بگیریم و من تا کنون در مورد اهمیت استرداد این اشیاء بسیار صحبت کرده ام.

جالب است بدانیم که در بسیاری از موارد ما حق قانونی برای باز پس گیری این اشیاء را نداریم، اما از لحاظ معنوی مالک این اشیاء هستیم و بسیاری از دولتها و سازمان های مدنی حق ما را به رسمیت شناخته اند. دولت ایالات متحده آمریکا بهترین نمونه در این زمینه است چون تنها کشوری است که بیشترین اشیاء سرقت شده را به مصر بازگردانده است و مقامات آن کشور هم با وجدان و درستکاری اقدام کرده اند. آنان در بالاترین سطح و بیشتر از سایر کشورهای جهان، با ما همکاری کرده اند.

قطعاتی مانند نیم تنه نفرتیتی وجود دارند که ما حق بازپس گیری آنان را داریم چون به صورت غیر قانونی از مصر خارج شده اند. ما برای استراد آنها در حال حاضر بالاترین فشار را با روی آوردن به افکار عمومی بین المللی از طریق مطبوعات، اعمال می کنیم.

الشرفه: منظور شما با گفتن اینکه «از مصر به صورت غیر قانونی خارج شده اند» چیست؟

حواس: نیمه تنه نفرتیتی به صورت غیر قانونی از مصر خارج شده بود چون گروه باستان شناسی آن زمان نیم تنه را غیر قانونی خارج کرده بود و رئیس هیئت آن را به عنوان نیم تنه ای که از گچ ساخته شده است و متعلق به یکی از شاهزادگان خانواده حاکم بوده است، ثبت کرده بود. آنان این مجسمه را به عنوان نیم تنه یکی از ملکه ها و ساخته شده از سنگ آهک ثبت نکردند چون در آن زمان توافق نامه ای بین مصر و هیئت های باستانشناسی منعقد شده بود که به هیئت ها اجازه می داد تا اشیاء ساخته شده از گچ را به شرطی که مجسمه پادشاه یا ملکه نباشد، از مصر خارج کند. به همین دلیل هم آنان مجسمه را به صورت قاچاق و با وانمود کردن اینکه نیم تنه یک شاهزاده است، خارج کردند.

الشرفه: شما از انگلستان هم درخواست کرده اید تا روزتا استون را برای مدتی به شما قرض دهند. پاسخ چه بوده است؟

حواس: این پیشنهادی بود که به انگلستان ارائه شد و از آنان درخواست شد تا روزتا استون را برای روز افتتاح موزه بزرگ مصر که ظرف دو سال آینده انجام می شود، عاریه دهند. با این حال، موزه بریتانیا این درخواست را رد کرد و یکی از مقامات بریتانیایی گفت: «ما تضمینی نداریم که اگر آن را به شما قرض دهیم، شما روزتا استون را به ما باز خواهید گرداند.» من به تندی پاسخ دادم که ما دزد دریایی کارائیب نیستیم. ما در قرن 21 زندگی می کنیم و ما آنقدر خام نیستیم که خود را در مقابل جامعه بین المللی شرمنده کنیم.

الشرفه: آیا انگلستان یا آلمان با در نظر گرفتن درخواست دائم مصر برای استرداد روزتا استون و نیم تنه نفرتیتی در کنفرانس شرکت خواهند کرد؟

حواس: تا کنون پیش بینی می شود که آنان شرکت کنند. و ایالات متحده هم به عنوان ناظر شرکت خواهد کرد. سی کشور دیگر در این کنفرانس شرکت خواهند کرد. این کشورها شامل کشورهایی مانند: یونان، هند، عراق، ایتالیا، اردن، لبنان، مکزیک، روسیه، اسپانیا، سوریه، تایلند، ترکیه و یمن می باشند.

الشرفه: شما جدیدترین کشف خود در مورد خانواده پادشاه توتان خامون که از طریق آزمایش دی ان آ انجام داده اید را به عنوان عصر جدیدی در مصر شناسی تشبیه کرده اید. منظورتان از این گفته چه بوده است؟

حواس: آزمایش دی ان آ در گذشته هرگز در مصر شناسی مورد استفاده قرار نگرفته است چون فن آوری آن در اختیار پژوهشگران قرار نداشت. با این وجود، اکنون در آستانه دوره جدیدی از رازهای از زیر خاک بیرون آمده فرعونها هستیم، مانند روابط خانوادگی بین بسیاری از مومیایی هایی که داریم و نمی دانیم که به کدام فرد یا خانواده تعلق دارند. این فن آوری جدید به ما در تعیین علت مرگ بسیاری از سلاطین هم کمک خواهد کرد و باعث حل شدن بسیاری از معماها خواهد گردید و تاریخ بسیاری از این پادشاهان باز نویسی خواهد شد.

برای مثال، در مورد مجسمه توتان خامون، می بینیم که معماهای بسیاری در مورد سلسله هجده مطرح است، بویژه در دورانی که به نام «دوره آمارنا» یا «دوره آتن» شناخته می شود. در این دوره تعدادی از شخصیت های مهم و بحث برانگیزی مانند پادشان آخن آتن که بعضی ها از او به عنوان اولین فرعون یکتا پرست یاد می کنند و ملکه زیبا نفرتیتی، پادشاه طلایی توتان خامون زندگی می کرده اند. به همین دلیل است که ما تحقیق برای تعیین اینکه مادر، همسر و بقیه خانواده او چه کسانی بوده اند را مجددا از اول آغاز خواهیم کرد. این کار به ما اجازه می دهد تا بسیاری از رازهای سیاسی و اجتماعی این دوره مبهم را کشف کنیم.

الشرفه: اما چگونه تاریخی که به آن اشاره کردید را مجددا بازنویسی خواهید کرد؟

حواس: در دسترس نبودن آزمایش دی ان آ و سی تی اسکن در رشته مصر شناسی دلیل اصلی بسیاری از داستانهای خرافی بود که در مورد پادشاهان گفته می شد. در مورد توتان خامون ما توانستیم بفهمیم که پدر وی آخن آتن بوده است و او همجنس گرا نبوده است.

ما همچنین توانستیم هویت بسیاری از مومیایی هایی که به همان خانواده تعلق داشته اند را تعیین کنیم. در آینده این کار به ما کمک خواهد کرد تا شجره نامه آنان را دوباره ترسیم کنیم و روابط خانوادگی بسیار از مومیایی های سلطنتی که در دهه های گذشته کشف شده بودند را تعیین کنیم.

الشرفه: شما در صحبت های قبلی خود اشاره کردید که کشف های جدیدی در آینده صورت خواهد گرفت. پیش بینی می کنید که این کشفیات در چه زمانی اعلام شوند؟

حواس: ما 200 هیئت خارجی داریم که مشغول انجام عملیات حفاری در بسیاری از شهرهای مصر بویژه در لوخور هستند. در حال حاضر ما روی خانواده رامسس در دره پادشاهان و دره میمون ها تمرکز کرده ایم و تا کنون چهار مومیایی سلطنتی را پیدا کشف کرده ایم. ما همچنین با همکاری بنیاد پل گتی از ایالات متحده آمریکا مشغول انجام بازسازی مقبره توتان خامون هستیم.

در حال حاضر، خود شخصا با بسیاری از هیئت های مصری مشغول جستجوی مقبره ملکه کلئو پاترا و مارک آنتونی در مقربه ای در کنار شهر اسکندریه هستیم.

بوک مارکینگ (بایگانی سازی اینترنتی)

خواهشمند است دیدگاه خود را پیرامون این مقاله با ما در میان بگذارید تا ما بتوانیم کیفیت این سایت اینترنتی را بهبود ببخشیم