همایش «مردین، سرزمین صلح» ایده یک جهان مجزا را رد کرد

تحلیل از کمیل الطویل
برای تارنمای الشرفه
2010-04-09

(بایگانی) شرکت کنندگان همایش مردین در ترکیه

در پی «امواج بازبینی ها» در سال های اخیر از سوی گروه های اسلامی، گروهی از دین پژوهان و متفکران اسلامی که اعمال خشونت به عنوان ابزاری برای دستیابی به اهداف شان و اذعان آن ها به این واقعیت که به خطا رفته بودند، را محکوم کرده اند، گرد آمدند تا پیرامون مفهوم جدیدی گفتگو کنند که از سوی القاعده و گروه های دیگری مورد استفاده قرار می گیرد که با دیدگاه های عقیدتی مشابه، اقدامات خشونت آمیزی که مردم مسلمان و غیر مسلمان را هدف قرار می دهند، توجیه می کنند. .

این تعبیر جهان را به «دار سلام» (سرزمین صلح) و «دار حرب» (سرزمین جنگ) مجزا می کند.»

دین پژوهان و متفکران روزهای 27 و 28 مارس در همایشی در شهر مردین در جنوب شرق ترکیه گرد آمدند تا در مورد فتوا و یا حکم قانونی ابن تیمیه (که در سال 1328 پس از عروج مسیح درگذشت) گفتگو کنند. ابن تیمیه، به طور خاص این شهر را به این دلیل که ویژگی های «سرزمین صلح » و «سرزمین جنگ» را داشته، یک «سرزمین مختلط» خوانده بوده است. آن ها به این نتیجه بنیادین دست یافتند که طبقه بندی جهان بر اساس دیدگاه های اسلام سنتی نباید مورد ارزیابی قرار گیردند؛ چرا که دنیای معاصر را نمی توان با این مرزبندی ها مجزا کرد.

نمایندگان کشورهای مختلف عرب و اسلامی (از جمله عربستان سعودی، ترکیه، بوسنی، ایران، اندونزی، هند، مراکش، کویت و سنگال) در همایش مردین شرکت کردند. شرکت کنندگان خاطر نشان کردند که فتوای ابن تمیه با توجه به شرایط سیاسی جدیدی صادر شده بوده که آن دوران اقتضا می کرده است. این شرایط مربوط به حمله تاتارها به جهان اسلام بوده که در نهایت سبب شده وی مردین را «سرزمین مختلط» بنامد و این طبقه بندی کردن بیم دین پژوهان پیش از وی وجود خارجی نداشت.

کارشناسان و دین پژوهان اسلامی در بیانیه خود افزوده اند که قضات و کارشناسان معاصر باید «مسئله ای که ابن تیمیه در فتوای خود مطرح کرده است» و جهان را به دو سرزمین جنگ و صلح تقسیم بندی کرده است، مورد بازبینی قرار دهند، زیرا در شرایط متفاوت امروز، مسلمانان بخشی از پیمان های بین المللی هستند که ضامن صلح و امنیت همه مردم جهان است، بنابر این آن ها (مسلمانان) نسبت به دارایی ها، ملت ها و کشورهای خود احساس امنیت می کنند.

« مسلمانان، براساس چنین شرایطی به طور بی سابقه ای از نظر سیاسی، اجتماعی و اقتصادی با افراد غیرمسلمان آمیخته اند. به علاوه، به این دلیل که مسلمانان به یک دیدگاه اسلامی خردمندانه نیاز دارند که با متون اسلامی مغایر نباشد، با اصول کلی اسلام همخوانی داشته باشد و برای شرایط معاصر مناسب است، بازبینی این تقسیم بندی ضروری است.»

شاید ارائه چکیده ای از نکات عمده ای که در همایش مردین مطرح شد، ارزش داشته باشد:

- فتوای ابن تمییه در مورد مردین «نمی تواند تحت هر شرایطی به عنوان توجیه و اثبات برای تکفیر و طرد مسلمانان مورد بهره برداری قرار گیرد، علیه حاکمان سلاح به دست بگیرند، خون بریزند، اموال و دارایی ها را توقیف کنند و باعث تهدید و ارعاب مردمان صلح طلب شود و به آن گروه از مردمی که بین مسلمانان زندگی می کنند و ملت هایی که مسلمانان زیر سایه چتر فضیلت شهروندی و امنیت آن ها روزگار می گذرانند، خیانت کنند. آن ها که این فتوا را به بهانه ای برای جنگ علیه مسلمانان و غیر مسلمانان بدل می کنند، در تعابیر خود به خطا رفته اند و براساس متون آسمانی و مقدس در اشتباه هستند.

- « تقسیم بندی قلمروهای حقوق الهی فقه اسلامی، تعبیری ست که بر اساس ماهیت مناسبات بین المللی وقت و شرایط در جامعه اسلامی آن دوران صورت گرفته است. با این وجود، این واقعیت که شرایط امروز متفاوت است و به دلیل وجود پیمان های بین المللی به رسمیت شناخته شده و ماهیت غیر قانونی جنگ هایی که در واکنش به عقب راندن یک نیروی متحاصم و با مقاومت در برابر اشغال در نمی گیرند، و ظهور مناسبات کشورها و ملت ها که ضمن آزادی مذهب است و از اقلیت ها محافظت می کند و به حقوق شهروندان خود احترام می گذارند، همه این عوامل سراسر جهان را به سرای مدارا و همزیستی صلح آمیز بین گروه های متعلق به همه مذاهب و فرقه ها بدل کرده است تا به این ترتیب ملت ها به منافع مشترک دست یابند و عدالت حکمفرما شود.»

- « تحلیل توجیه های عقیدتی و ایدئولوژیکی افراطی گری، تکفیر و اعمال خشونت زیر لوای اسلام و تصحیح آن ها، از جمله اولویت های مهم دین پژوهان جوامع اسلامی و موسسات فرهنگی و دانشگاهی است.»

- پژوهشگران اسلامی، در سده های گذشته همواره تاکید کرده اند که جهاد، که در راس تعالیم اسلام قرار دارد، فقط یک نوع نیست. در عوض، انواع متفاوتی از جهاد وجود دارند که مبارزه در راه خدا یکی از آن ها است. مذهب اسلام، استفاده از آن نوع جهاد و برنامه ریزی و اجرای آن را به افرادی که اختیارات به آن ها اعطا شده (دولت) محدود کرده است، چرا که (مبارزه در راه خدا) یک تصمیم سیاسی است و پیامدهای عظیمی به همراه دارد. بنابراین اعلام جنگ و یا درگیر شدن در جهاد فیزیکی به طور خودسرانه، از سوی یک فرد و یا یک گروه مسلمان مجاز شمرده نمی شود و ناروا است.»

- « پرسش صدور یک فتوا در اسلام امری است که بسیار جدی تلقی می شود و به همین دلیل است که دین پژوهان شرایط بسیار سختی را برای تایید شایستگی و واجد الشرایط بودن یک مفتی تعیین می کنند.»

براساس اعلام همایش مردین، متفکران و پژوهشگران تعدادی از کشورها در این کنفرانس شرکت کردند. دکتر مصطفی سیریتش، مفتی بوسنی، شیخ عبدالله بن بیه، دین پژوه موریتانی (مرکز جهانی ارشاد و نوآوری)، دکتر عبدالله عمر نصیف (رئیس هیات امنای این مرکز) ، شیخ حبیب علی الجفری (بنیانگزار و مدیر موسسه طبا، امارات متحده عربی) ، احمد عبیدی آرانی (استاد ایرانی فلسف و حدیث) ، دکتر عبد الوهاب الناصر الطریری (دستیار سرپرست سازمان اسلام امروز، کی اس ای) و قاضی شیخ اولد علی سالم (رئیس شورای عالی قانون اساسی موریتانی) از جمله شرکت کنندگان در این همایش بودند.

« توصیه های کارشناسان و متفکران دینی حاکی از آن است که آن ها تلاش کرده اند تا در یک دیوار تاریخی، «روزنه ای بگشایند» که دین پژوهان اسلامی در گذشته و تا به امروز از آن استفاده کرده اند. این همان دیواری است که جهان را به «دار سلام» (سرزمینی که مسلمانان در صلح روزگار می گذرانند و آداب مذهبی خود را به جای می آورند) و «دار حرب» (سرزمین کفار) تقسیم کرده است.

آن ها گفتند که این تقسیم بندی، تعبیر پژوهشگران اسلامی گذشته بوده است و با شرایط جهان امروز همخوانی ندارد؛ زیرا مسلمانان در بسیاری از کشورهای اروپایی و غربی به عنوان اقلیت های بزرگ زندگی می کنند و براساس تقسیم بندی قدیم، این کشورها را می توان در مقوله «دار حرب» قرار داد.

به علاوه، همانگونه که عارف علی ناید (مدیر مرکز رسانه های و پژوهشی کلام در دبی) و استاد اهل لیبی خاطر نشان کرد، بسیاری از مسلمانان در کشورهای غربی پناه گرفته اند، کشورهایی که باید بنا به تعبیر جهاد طلبان معاصر، «دار حرب» قلمداد شود و مسلمانان در این کشورها، در مقایسه با کشورهای مادری خودشان می توانند آزادانه آداب مذهبی خود را به جای بیاورند، در حالی که وطن این مسلمانان، کشورهای اسلامی هستند و در قلمرو «دار سلام» قرار دارند.

بدون تردید، بررسی این مسئله به این دلیل از اهمیت ویژه ای برخوردار است که در برخی از کشورهای اسلامی، کارزارهای «ضد غربی» به راه افتاده است و (آن ها) ادعا می کنند که مسلمانان از جانب مردمان بی ایمان و کفار مورد آزار و اذیت قرار می گیرند. طرفداران این کارزار به برخی از اقداماتی اشاره می کنند که زیر لوای مبارزه با تروریسم، علیه فعالان مسلمان اتخاذ شده اند و نیز اقداماتی که در برخی از کشورها برای ممنوعیت حجاب و یا ترویج آثار مکتوب و کاریکاتورهای ضد اسلامی صورت گرفته اند. با این وجود، این افراد این واقعیت را به طور کامل نادیده می گیرند که مسلمانان از همه حقوقی بهره می برند که مردمان همه مذاهب جهان، براساس قوانین کشورهای محل اقامت خودشان بهره مند هستند.

شاید ضرورت روشن کردن این مسئله، انگیزه اصلی دعوت گروعی از روحانیون مذهبی افغانستان از سوی «دفتر امور خارجه و مشترک المنافع بریتانیا» برای سفر به بریتانیا بود تا شرایط مسلمانان این کشور را مورد ارزیابی قرار دهند و اعضای هیات دیدار کننده گفتند که این سفر، ادعاهای خطای کارزارهای گروه های تندرو در افغانستان پیرامون آزار و اذیت مسلمانان در بریتانیا به راه انداخته بودند را ثابت کرده است. مقامات بریتانیا برای این هیات تور دیدار از مساجد و مراکز اسلامی مختلف، به ویژه در شهر بیرمینگهام، دومین شهر بزرگ بریتانیا را ترتیب دادند. بیرمینگهام، میزبان جمعیت بزرگی از مسلمانان است.

اعلانیه «مردین، سرزمین صلح» همچنین به مسئله مهم دیگر پرداخت: تصمیم پیرامون تعیین شایستگی صدور فتوا و مشروعیت بخشیدن به جهاد فیزیکی. شرکت کنندگان گفتند که این مسئله باید حق انحصاری دولت باشد و به یک گروه و یا یک فرد اعطا نشود. این نظریه به طور مستقیم به القاعده و زیر مجموعه های متعدد آن در کشورهای اسلامی اشاره می کند که مرتکب اقدامات خشونت آمیز می شوند و افرادی که دست به این اعمال می زنند، آن را «جهاد» می خوانند و این در حالی است که دولت ها و بسیاری دیگر این اقدامات را «تروریسم» قلمداد می کنند.

در پی انتشار بیانیه مردین، چندین سازمان اسلامی نیز ابتکارهایی برای مقابله با ظهور دیدگاه های عقیدتی به ویژه از جانب القاعده به کار برده اند. شیخ طاهر القادری، دین پژوه پاکستانی تبار، ماه گذشته یک فتوای 600 صفحه ای در لندن صادر کرد که در آن «اقدامات تروریستی القاعده» را محکوم کرد و گفت افرادی که در بمب گذاری های انتحاری شرکت می کنند، جهاد طلبان حقیقی نیستند و در جهان آخرت برای اعمال خود مجازات خواهند شد.

رهبران «گروه مبارز اسلامی لیبی» نیز در اقدام مشابهی، تابستان گذشته ارزیابی های مهمی صادر و اقداماتی را محکوم کرد که متخاصمان «جهاد» می خوانند. فعالیت های این گروه علیه دولت لیبی در سال های 1990 از حمله این اقدامات بوده است. مقامات لیبی ده ها تن از اعضای «گروه مبارز اسلامی لیبی» را ماه گذشته از زندان آزاد کردند.

فعالان و پژوهشگران دیگر نیز مواضع مشابهی را اتخاذ کردند. محمد الفیزازی، شیخ زندانی مراکش، تهدیدهای القاعده برای بمب گذاری در اروپا را محکوم کرد. افراد دیگری همچون دکتر فضل، نظریه پرداز جهادی، ارزیابی های جدیدی منتشر و اعمال اسامه بن لادن، رهبر القاعده و دکتر ایمن الظواهری، معاون وی را به طور آشکار محکوم کرد و فعالیت های خشونت آمیز آن ها را با مذهب اسلام مغایر خواند.

تردیدی نیست که موضع جدید دین پژوهان و متفکران شرکت کننده در مردین، برای القاعده و هواداران انگیزه ای نخواهد بود تا از فعالیت ها و دیدگاه های عقیدتی دست بردارند، دیدگاه هایی که دولت های جهان عرب را حکومت های مرتد قلمداد می کنند و سپس بمباران و اقدامات خشونت آمیز خود برای تغییر حکومت های این کشورها را به طور قانونی توجیه می کنند. با این وجود، اعلانیه «مردین، سرزمین صلح» می تواند سرآغاز نوینی در اقیانوسی از بازبینی هایی باشد که نسل های جوان آینده مشتاق به جهاد طلبی را، پیش از این که از سوی القاعده و سازمان های وابسته به آن به دام بیافتند، هدف قرار می دهند.

بوک مارکینگ (بایگانی سازی اینترنتی)

خواهشمند است دیدگاه خود را پیرامون این مقاله با ما در میان بگذارید تا ما بتوانیم کیفیت این سایت اینترنتی را بهبود ببخشیم